Waar de stoep ophoudt, begint het onderzoek

Je loopt over de stoep en ineens houdt die op…en dat kan iemands bewegingsvrijheid en vervoerskeuze bepalen. Van niet kunnen lopen tot toch maar kiezen voor het gemak van de auto. Gemeente Renkum wilde hier meer inzicht in. Bewoners legden tijdens hun dagelijkse wandelingen vast waar het misgaat, dankzij participatiemethode Photovoice groeiden die ervaringen uit tot waardevolle input voor het gemeentelijke voetgangersbeleid.

Fieke Witte en Jerom Götz: “Op die manier konden we zien waar in de gemeente welke problemen spelen.” Witte is adviseur mobiliteit bij onze partner Sweco en vertelt wat Photovoice opleverde.

Door de ogen van bewoners

Al sinds haar afstuderen is Witte actief in de wereld van de loopprofessionals. Met Photovoice ontdekten zij en Götz een waardevolle en heel toegankelijke, gemakkelijke manier om inwoners in het loopbeleid te betrekken. Een bewoner kan hieraan meedoen wanneer het hen uitkomt. “Bewoners kunnen naar eigen inzichten foto’s maken en opsturen van moeilijke, hinderlijke of onduidelijke loop-situaties en daar hun eigen beschrijving bij geven. Dan wordt het al heel snel iets van zichzelf, dat heel dichtbij en concreet is. Deze methode levert niet alleen veel waardevolle informatie op voor het voetgangersbeleid van de gemeente, maar zorgt voor ook binding met de inwoners. Het biedt de kans om met de ogen van je inwoners naar voetpaden te kijken en die kijk mee te nemen in de beleidsvorming.”

Eenvoudige aanpak met verassende inzichten

In Renkum is deze techniek voor het eerst toegepast. Dat was best spannend. Staan mensen hiervoor open? Hoe vliegen we dit aan? De aanpak voor dit bewonersonderzoek was verrassend eenvoudig. “We begonnen met een enquête onder alle bewoners. Daarin konden mensen aangeven of ze mee wilden doen aan verder onderzoek. Dat waren er zoveel dat we moesten gaan selecteren.” De geïnteresseerden kregen vervolgens een opdracht mee: maak foto’s van plekken waar het lopen minder prettig, ongemakkelijk of onveilig voelt en geef een korte toelichting bij elke foto.

Achter de schermen deelden de onderzoekers de foto’s in verschillende categorieën in. Slecht onderhoud, obstakels, smalle stoepen of ontbrekende verbindingen. Witte: “Op deze manier kregen we inzicht in de categorieën waar de meeste klachten over zijn. Eén bevinding verbaasde me in het bijzonder: dat heel veel stoepen ineens op houden te bestaan. Dan ontbreekt er een schakel, waardoor je niet meer kunt spreken over een sterk voetgangersnetwerk. Zo’n ontbrekende schakel maakt bijvoorbeeld een bushalte ontoegankelijk. Een inwoner gaf aan dat dit een van de redenen is om in de vervoerskeuze als eerst voor de auto te kiezen. 

Van bewonersfoto naar voetgangersbeleid

In combinatie met andere manieren van onderzoek werden voor de gemeente belangrijke voetgangersroutes, functies en prioriteiten zichtbaar die zijn vertaald naar netwerkkaarten. Deze zijn in het concept voetgangersbeleid opgenomen. Dat beleid geeft de richting aan waar de gemeente naar toe wil werken. Die richting moet uiteindelijk doorwerken naar de uitvoering. Het voetgangersonderzoek en -beleid kan eventueel helpend zijn in de focus en accenten in uitvoeringsprojecten en beheerplannen.

Iedereen kan meedoen

Voor de mobiliteitsadviseur zit de kracht van deze participatiemethode niet alleen in de informatie, maar ook in wie je bereikt. “Als je een bewonersavond organiseert, moeten deelnemers op een bepaald moment naar het gemeentehuis komen. Daardoor bereik je vaak maar een deel van de bewoners. Met Photovoice kunnen bewoners deelnemen op een moment dat het hen uitkomt. “Zo bereik je een bredere en meer diverse groep bewoners”. Bewoners geven niet alleen een mening, maar dragen concrete informatie aan waarmee de gemeente verder kan.

Betrokkenheid en bewustwording van bewoners

Er gebeurt volgens de adviseur daarbij iets interessants. Deelnemers gaan bewuster letten op hun omgeving. “Tijdens het lopen gaan bewoners nadenken: wat zie ik en wat wil ik? Wat zijn mijn behoeftes en waar loop ik tegenaan?” Door met bewoners samen te werken aan voetgangersbeleid, levert de methode niet alleen waardevolle informatie op voor de gemeente, maar worden bewoners ook actief onderdeel van het proces.

Een foto vertelt niet het hele verhaal

Betekent dit dat bewonersavonden overbodig worden? Zeker niet. “Met foto’s krijg je veel concrete informatie, maar je kunt minder goed de prioriteiten bepalen.” Je ziet welke problemen vaak op foto’s worden vastgelegd, maar niet automatisch welke problemen bewoners het belangrijkst vinden. Daarom pleit ze juist voor een combinatie. Bovendien benadrukt ze dat de methode ook ruimte biedt voor een andere vraag: op welke plekken loopt het juist prettig? Welke routes zijn goed ingericht en wat is er zo goed aan? “Het zou een interessante vervolgstap zijn om bewoners ook die plekken te laten fotograferen. Zo kun je niet alleen knelpunten oplossen, maar ook leren van geslaagde voorbeelden.”

Van Renkum naar andere gemeenten

Wat Witte betreft, blijft het niet bij dit ene Photovoice-project. “We hebben het nu in een kleine gemeente ingezet, maar ik denk dat je dit ook in grotere gemeenten kunt gebruiken.” En waarom ook niet? De methode is laagdrempelig, levert concrete informatie op en helpt gemeenten om beter onderbouwde keuzes te maken. Precies waar het Nationaal Masterplan Lopen op aanstuurt: voetgangers een volwaardige plek geven in mobiliteitsbeleid en de openbare ruimte. En daarvoor hoef je niet altijd ingewikkelde onderzoeken op te tuigen. Soms begint het gewoon met inwoners die tijdens hun dagelijkse wandeling een foto maken.

Meer weten over de inzet van participatiemethodes voor voetgangersbeleid? Neem contact op met Fieke Witte (fieke.witte@sweco.nl).