Inhoudelijk: Loopnetwerken

Beleidsnota Voetganger

Deze beleidsnota van de gemeente Utrecht stelt de voetganger centraal. Bestaande ambities uit onder meer de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 en het Mobiliteitsplan 2040 worden vertaald naar concrete uitgangspunten voor de inrichting van de openbare ruimte. Hierdoor heeft de voetganger een duidelijke plek in het Utrechtse beleid.

Toch is de stad daar nog lang niet overal goed op ingericht. Op sommige plekken stopt de stoep plotseling, zijn oversteekplaatsen onduidelijk of is de ruimte te krap voor mensen met een kinderwagen, rolstoel of rollator. Met de nieuwe beleidsnota wil de gemeente Utrecht dat veranderen. Het doel is om lopen, net als fietsen, een vanzelfsprekende manier van verplaatsen te maken. Niet alleen voor recreatie, maar juist ook voor dagelijkse routes in de stad.

Een belangrijk onderdeel van het Utrechtse beleid zijn de Groene Ommetjes. Dit zijn aantrekkelijke wandelroutes door de wijk die woningen verbinden met voorzieningen zoals scholen, winkels, parken en sportplekken.

De ambitie is dat zo’n route voor iedereen binnen circa 100 meter van de voordeur bereikbaar is. Langs deze routes is aandacht voor schaduw, groen en plekken om even te zitten. Routes verbinden parken en andere groene plekken met elkaar en nodigen uit om vaker naar buiten te gaan.

De beleidsnota gaat niet alleen over ambities, maar ook over concrete keuzes in het ontwerp van de openbare ruimte. Zo maakt deze bijvoorbeeld concreet hoeveel ruimte voetgangers nodig hebben. De gewenste minimale vrije doorloopruimte is 2,20 meter, zodat mensen elkaar comfortabel kunnen passeren en ook voldoende ruimte hebben als zij een kinderwagen, rollator of rolstoel gebruiken. Drukkere routes kunnen breder worden ingericht, passend bij het aantal voetgangers.

Ook obstakels op stoepen krijgen aandacht. Objecten zoals lantaarnpalen, terrassen of laadpalen moeten zo geplaatst worden dat er voldoende vrije doorgang blijft voor voetgangers. Daarnaast wil de gemeente barrières in de stad beter aanpakken. Wegen, water en spoorlijnen kunnen voetgangersroutes namelijk onderbreken. Door betere oversteekplaatsen, bruggen of tunnels moeten wijken beter met elkaar verbonden worden.

Arnhem, Loopstad

Hoe maak je van lopen een vanzelfsprekend onderdeel van stedelijk beleid? Arnhem geeft daar een concreet antwoord op met het nieuwe loopbeleid én een uitvoeringsagenda met 22 maatregelen, planning en budget. Daarmee kiest de stad nadrukkelijk voor een aanpak waarin lopen niet losstaat van andere opgaven, maar juist verbonden wordt aan gezondheid, openbare ruimte, bereikbaarheid en leefbaarheid.

De basis voor het Arnhemse loopbeleid werd gelegd in het Duurzaam Mobiliteitsplan. Daarna volgde een uitgebreid traject waarin verschillende beleidsvelden, organisaties en belangengroepen werden betrokken. Dit heeft geresulteerd in deze beleidsnota die de basis vormt om van Arnhem een loopstad te maken.

Om van visie naar uitvoering te komen, bevat de uitvoeringsagenda 22 acties, uitgewerkt langs 3 paden:

  • Pad 1: loopvriendelijke inrichting van de stad;
  • Pad 2: stimuleren van een loopcultuur;
  • Pad 3: lopende organisatie.

Sommige maatregelen bouwen voort op bestaand mobiliteitsbeleid, andere komen juist voort uit sport, recreatie of aangenomen moties.

Arnhem besteedt veel aandacht aan kennisontwikkeling en monitoring. Arnhem wil onder meer voetgangers tellen op hoofdlooproutes, recreatieve wandelstromen monitoren en beter inzicht krijgen in valongevallen. Daarnaast werkt de gemeente aan een Arnhemse Ontwerpwijzer Beweegvriendelijke Openbare Ruimte. Die moet ontwerpers helpen om lopen en verblijf een logischere plek te geven in zowel bestaande wijken als nieuwe gebiedsontwikkelingen.

Webinar Voetgangersnetwerken

Benieuwd naar hoe jouw gemeente ook een voetgangersnetwerk kan ontwikkelen. Tijdens dit webinar delen we de belangrijkste theorieën én concrete praktijkvoorbeelden.

Met bijdragen van:

  • Dennis van Sluijs – Arcadis
  • Martine de Vaan – coördinator Nationaal Masterplan Lopen
  • Annemieke Molster – gemeente Arnhem
  • Emma Habers, Gemeente Zwolle

Loopkaarten Kookboek

De City Deal ‘Werkgroep lopen, data en OV’ onderzoekt, samen met het ministerie van IenW, hoe gemeenten loopnetwerken kunnen ontwikkelen op basis van data. De resultaten van dit onderzoek zijn sinds eind vorig jaar beschikbaar. Dit ‘Loop kaarten Kookboek’ beschrijft openbare data als ingrediënten voor recepten die je als gemeente kunt ontwikkelen, toegespitst op je doelen. En het bevat een aantal recepten, combinaties van data die voor alle gemeenten relevant zijn, zoals looproutes & OV haltes.

Track Landscape maakte in opdracht van de City Deal een aantal thema kaarten voor Groningen, Nijmegen en Tilburg. De bedoeling is dat het overzicht aan themakaarten, een basis geeft voor een prioritering van loopthema’s in je stad. Welke themakaarten vormen je hoofdingrediënten? En met welke andere kaarten/ingrediënten kun je deze goed combineren?

Het maken van een loopvriendelijke stad is een transformatie die begint met inzicht in de huidige situatie; de manier waarop loopbelangen zijn vormgegeven in de stad. Die brengen we in dit ‘kookboek’ letterlijk in kaart. Je kunt de kaarten zien als mogelijke ingrediënten, waarmee een (ruimtelijke) agenda voor een loopvriendelijkere stad bereid kan worden. 

Stap 1: Basiskaarten van loop-relevante informatie.

Met aspecten die gaan over looproutes (paden, oversteken, omgeving, zitgelegenheid,…), loopbestemmingen (winkels, OV, werk, school,…), vertrekpunten (station, bushalte, huis,..) en lopende mensen (kinderen, ouderen,..).

Stap 2. Van kaarten naar kansen  

Door kaarten slim te combineren, kunnen loop-knelpunten gevonden worden. Zie het vormgeven van de loopvriendelijke stad als een vorm van acupunctuur: probeer op gerichte plekken maatregelen te nemen, die specifieke loopomstandigheden verbeteren. Bij toekomstige gebiedsontwikkelingen in de stad kunnen de loop-basiskaarten een grondlegger vormen om voetgangersbelangen te herkennen, en door te ontwikkelen. 

Stap 3. Een prioritaire loopnetwerkkaart 

De kaartinformatie biedt ook de basis voor een beoogd stadsdekkend loopnetwerk, van consistente, hoogwaardige looproutes. Deze netwerkkaart is een verbindend middel waarin ook grotere investeringen kunnen worden opgenomen, en beweegvriendelijke maatregelen in de loop der tijd, in samenhang met elkaar kunnen worden genomen. Beleidsmedewerkers kunnen tijdig pleiten voor opwaardering van voetgangersruimte waar dit het meest urgent is. 

Track landscapes maakte een samenvatting en een rapport voor:

Lees meer over het loopkaarten kookboek in Magazine LOPEN

Mart Reiling van Track Landscape legde in Magazine Lopen uit hoe je deze kaarten kunt inzetten. ‘Openbaar beschikbare data zijn goudmijn voor effectief loopbeleid: gebruik ze!’

Lees het artikel online.


Handreiking Looptijdenkaart

De City Deal Ruimte voor Lopen presenteerde in november 2023 de Utrechtse Walking Time kaart bij het WHO congres Healthy Cities. Een kaart waarop je snel de looptijden ziet naar relevante bestemmingen. De kaart is geïnspireerd op de Metrominuto looptijden kaart van Pontevedra. De Utrechtse kaart kreeg op Linkedin meer dan 2.500 reacties.

We organiseerden in maart 2024 een ontwerpatelier en met een groep van 20 mensen werkten we aan eigen kaarten. En heb je de resultaten in Amersfoort, Zwolle, Eindhoven al gezien?

Het maken van een Looptijdenkaart is niet moeilijk. Zeker niet met deze handleiding. Ga ook aan de slag!

  1. Bepaal de doelstelling en uitsnede
    Je kunt een looptijdenkaart maken voor de hele gemeente, met een selectie van de belangrijkste plekken en routes. Maar je kunt ook kiezen voor een uitsnede of een thema. Denk bijvoorbeeld aan: bewoners en bezoekers van je eigen buurt; deelnemers aan een congres; werknemers van een bedrijf; studenten en werknemers op een campus; bezoekers van een camping, festivalterrein, bedrijventerrein, winkelcentrum, recreatie- of natuurgebied. Afhankelijk van het doel en de doelgroep bepaal je de uitsnede van de kaart.
  2. Bepaal de plekken en routes
    Verzamel nauwkeurige en actuele informatie over de belangrijke plekken. Het advies is: beter in één keer precies, want anders blijf je controleren en verbeteren. De spelling van de naam van een kerk, de plek van een monumentale boom, een foutje is er zo in geslopen en dat werkt door in het ontwerp. Als je de kaart samen met anderen maakt of voor een specifieke doelgroep, dan is dit een mooi moment om hen om input te vragen.
  3. Ga aan de slag: op papier of digitaal
    Kies je voor papier en stiften? Leg doorzichtig papier over een (papieren) kaart heen en zet met stift de belangrijke plekken en lijnen op. Ga je voor digitaal? Kies een grafische ontwerpsoftware of kaartenmaker die geschikt is voor jouw vaardigheden en voldoet aan de eisen van je project. Tools zoals Adobe Illustrator, Inkscape maar ook gespecialiseerde kaartsoftware kan nuttig zijn.
  4. Maak een eerste schets
    Begin met het maken van een basiskaart op basis van de geografische kenmerken van de stad. Denk daarbij aan belangrijke landmarks, als torens, bruggen of stations.
  5. Bepaal de looptijden
    Een looptijd is niet alleen afhankelijk van de afstand, maar ook van drukte en eventueel verkeerslichten onderweg. Ook hangt de looptijd af van je doelgroep. Een volwassene loopt met een gemiddelde snelheid van 5 km/u. Voor kinderen geldt dat ze ongeveer 3 km/u lopen. Houd voor ouderen en mensen met een beperking een lagere wandelsnelheid aan. Online kaarten apps kunnen je helpen bij het bepalen van looptijden. Deze programma’s houden niet altijd rekening met de loopsnelheid van je doelgroep, let daar dus op.
  6. Bepaal kleuren en iconen
    Onderscheid de routes met verschillende kleuren of lijnstijlen. Label de lijnen op de juiste manier. Voor de Utrechtse Looptijdenkaart hebben we gekozen kernmerken van de route leidend te maken. Bijvoorbeeld een groene lijn voor een groene omgeving. Zorg er ook voor dat de kaart toegankelijk is voor een breed scala aan gebruikers. Overweeg kleurenblindvriendelijke opties, voorzie alternatieve tekst voor illustraties en gebruik een leesbare lettergrootte voor labels.
  7. Ga aan de slag met de vormgeving
    Gebruik duidelijke symbolen of iconen om de bestemmingen weer te geven. Zorg ervoor dat de symbolen makkelijk te onderscheiden zijn. Eenvoud en duidelijkheid zijn cruciaal voor een Looptijdenkaart. De City Deal Ruimte voor Lopen heeft een handige iconenset gebruiken, die je kunt gebruiken Verwijzen is aardig! Stuur je ons je kaart toe?
  8. Voeg de legenda en uitleg toe
    Maak een legenda die de symbolen, kleuren en andere visuele elementen op de kaart uitlegt. Geef informatie over gegevensbronnen en de methodologie die is gebruikt om de bestemmingen te kiezen en de looptijden te bepalen.
  9. Test de kaart
    Test de leesbaarheid en bruikbaarheid van je looptijdenkaart. Verzamel feedback van potentiële gebruikers of andere betrokkenen om ervoor te zorgen dat de weergave duidelijk en intuïtief is.
  10. Lanceer de kaart
    Heb je nagedacht over de manier waarop je de kaart wilt verspreiden? Er zijn tal van mogelijkheden: online via een website, intranet of social media, maak een compacte papieren kaart om uit te delen, toon hem op een bord op straat of hang hem aan de muur op kantoor. Of verspreid de kaart via de VVV.

Bekijk de volgende voorbeelden:

De ontwikkeling van het stedelijke loop en wandelnetwerk – Handboek voor professionals

Als onderdeel van zijn afstudeeronderzoek heeft Dennis van Sluijs een handboek gemaakt met daarin handvaten waarmee stedenbouwkundigen, verkeerskundig ontwerpers en beleidsmakers actief rekening kunnen houden met de wandelintenties van de voetganger en de bijbehorende effecten op het wandelnetwerk en de openbare ruimte. Het doel van dit handboek is het bijdragen aan het verbeteren van huidige loop en wandelroutes, naar kwalitatief hoogwaardige loop en wandelroutes voor
iedere individuele voetganger. Het gewenste gevolg hiervan is dat er meer wordt gelopen en de openbare ruimte voor iedere voetganger comfortabel en aantrekkelijk is. Het bijkomende en voordelige effect hiervan is dat de baten van én voor de voetganger optimaal worden benut.

Hieronder is de afstudeerversie van het handboek te downloaden. Het handboek heeft inmiddels een update gehad. Deze is op te vragen via deze webpagina van adviesbureau Goudappel.

EEN VOETSTAP VOORUIT; Een studie naar voetgangersnetwerken en de stroomfunctie van trottoirs

In dit rapport wordt een stappenplan beschreven waarmee vooraf bepaald kan worden waar de belangrijkste looproutes liggen. Op deze routes moet vervolgens ruimte gereserveerd worden voor de voetgangers op het trottoir. Op deze manier wordt voorkomen dat voetgangers het ondergeschoven kindje worden bij het verdelen van ruimte in de stad. Bij de maatvoering van trottoirs wordt rekening gehouden met de verschillende dimensies. Zo wordt een vrije doorloopruimte bepaald, naast een ruimte voor obstakels en een frontale zone. Aangegeven wordt welke maatvoering gewenst is bij het basisnet en het hoofdnet voor voetgangers. Deze afmetingen zijn gebaseerd op bestaande maatvoeringen uit diverse steden wereldwijd. De vrije doorloopruimte is per definitie vrij van obstakels en zorgt voor een stroomfunctie op trottoirs. Een aparte ruimte voor obstakels wordt gebruikt voor straatmeubilair en groen om de looproute aantrekkelijker te maken. Obstakels zoals geparkeerde fietsen worden toegestaan zolang de vrije doorloopruimte gewaarborgd blijft.

Ruimtevraag van de voetganger

Een afstudeerproject over de hoeveelheid ruimte die voetgangers nodig hebben om comfortabel te kunnen lopen. Het onderzoek mondt uit in een aantal conclusies en aanbevelingen.

Walking action plan London

Dit document bevat de visie op de bevordering van lopen van de gemeente van Londen, Groot Brittannië. De visie bestaat uit de voordelen van lopen, de doelen en een actieplan.

Wat Groningers beweegt, Programma Mobiliteit Provincie Groningen

Een mobiliteitsvisie voor de komende tien a vijftien jaar voor de provincie Groningen met onder andere het stimuleren van actieve mobiliteit, zowel woon-werkverkeer als recreatief.

 

Lees meer: Loopbeleid op stoom

Steeds meer gemeenten en provincies werken aan loopbeleid. Voor het magazine LOPEN namen we een kijkje bij drie partners van het Platform Ruimte voor Lopen – de gemeente Eindhoven, de gemeente Utrecht en de provincie Groningen – om zo te horen hoe zij loopbeleid tot stand brengen en verankeren.

Lees het artikel online.

>