“Tijdens mijn werk in de ouderenzorg zag ik dagelijks wat er gebeurt als bewegen uit beeld raakt.” Om die reden zet Rutger de Graaf zich bij partner Beweegalliantie in als cirkeltrekker voor ‘Ruimte voor Lopen voor ouderen.’

Wanneer het het hardst nodig is, verdwijnt lopen

Een cirkel die hard nodig is, want er is een patroon dat De Graaf maar al te goed herkent vanuit zijn zorgachtergrond. Hoe ouder mensen worden, hoe minder ze bewegen. “Het gekke is: juist als mensen op latere leeftijd komen, wordt lopen belangrijker. Voor lichaam en het brein. Toch verdwijnt het langzaam uit beeld. Niet per se omdat ouderen niet meer kunnen lopen, maar om dat ze drempels ervaren.”

De Graaf zag dat van dichtbij. In zijn jaren in de ouderenzorg merkte hij hoe snel het kantelpunt bereikt wordt. Een kleine beperking, een val, een onzeker gevoel en ineens stopt iemand met lopen. “En vanaf dat moment gaat het vaak snel. Terwijl je juist dan moet blijven bewegen.” Daar zit volgens hem een gemiste kans van formaat. Niet omdat mensen niet willen, maar omdat het systeem er nog niet op ingericht is.

Je ziet niet altijd wat mensen tegenhoudt te loepn

Wie denkt dat ouderen niet willen wandelen, kijkt volgens de beweeg-expert niet goed genoeg. De motivatie is er vaak wel, maar er zit iets onder. “Als iemand zegt: ik heb geen zin, dan is dat zelden het hele verhaal. Het kan iets praktisch zijn, zoals een groep die te snel loopt. Maar net zo goed iets persoonlijks. Schaamte bijvoorbeeld, of angst om onderweg naar de wc te moeten. Dat zijn geen onderwerpen die je snel bespreekt, maar ze bepalen wel gedrag. En dus ook of iemand de deur uitgaat of niet.”

Daar komt bij dat het aanbod niet altijd aansluit. Veel wandelgroepen zijn gericht op fitte ouderen. Wie kwetsbaarder is, valt buiten de boot. “Juist de mensen voor wie het het belangrijkst is, haken daardoor af.” En dat terwijl het verschil tussen wel en niet bewegen groot is. Voor gezondheid, zelfstandigheid en sociale contacten.

Kleine ingrepen, groot effect

Met de cirkel Ruimte voor Lopen voor ouderen probeert De Graaf het tij te keren. Niet met grote systemen of losse projecten, maar juist met praktische oplossingen. Experimenten zijn er in Woerden en Zaanstad. Met themawandelingen bijvoorbeeld, waarin ontmoeten centraal staat. Of laagdrempelige wandelgroepen, begeleid en gratis. Maar misschien nog belangrijker: het gesprek aangaan. Tijdens die wandelingen vragen begeleiders actief wat mensen tegenhoudt. Wat ze nodig hebben. Wat er anders kan. “Dan merk je dat er vaak maar weinig nodig is om iemand weer in beweging te krijgen.” Soms is dat een rustiger tempo. Soms een vertrouwde begeleider. Soms gewoon de zekerheid dat je onderweg ergens terechtkunt bij een toilet.

Het zijn kleine aanpassingen, maar met grote impact. En misschien is dat wel de belangrijkste les. Dat de oplossing niet ingewikkeld hoeft te zijn. “Het is echt laaghangend fruit,” zegt De Graaf. “We hoeven het alleen te plukken.”

De kracht van een duwtje op het juiste moment

Een van de meest veelbelovende inzichten zit volgens De Graaf in de rol van zorgprofessionals. Niet zozeer als begeleider, maar als motivator. “Als een zorgverlener af en toe een zetje geeft, gebeurt er verrassend veel.” Dat kan al heel concreet zijn. Niet zeggen dat iemand meer moet bewegen, maar wijzen op een wandeling in de buurt. Of iemand daar actief naartoe doorverwijzen. Daarmee wordt lopen ineens iets tastbaars. Iets wat je kunt doen, op een plek die je kent, met mensen die bij je passen.”

Groot-Brittannië heeft die aanpak al verder ontwikkeld. Daar is ‘walking on prescription’ onderdeel van het zorgsysteem. “En wat je daar ziet, is dat het niet alleen gezonder is, maar ook financieel rendement oplevert.” Voor elke pond die ze investeren in bewegen/lopen, komt er 1,82 terug. Een opvallend cijfer dat laat zien hoeveel kansen er nog liggen.

Van losse initiatieven naar een vanzelfsprekende keuze

De ambitie van De Graaf is helder: wandelen moet geen uitzondering zijn, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven. Ook als je ouder wordt. “Het zou eigenlijk zo moeten zijn dat elke oudere weet: hier kan ik lopen, op een manier die bij mij past.” Daarvoor is meer nodig dan alleen aanbod. Het vraagt om samenwerking tussen gemeenten, zorg, welzijn en lokale initiatieven. Maar ook om een andere manier van kijken. Lopen niet als extraatje, maar als basis. Als onderdeel van actieve mobiliteit én van een wandelvriendelijke leefomgeving.

Lees meer over de Cirkel Ruimte voor Lopen voor Ouderen en lees inspirerende tips op Geef ouderen beweegvrijheid | Beweegalliantie.